×

منوی بالا

منوی اصلی

دسترسی سریع

اخبار سایت

true

ویژه های خبری

true
    امروز  سه شنبه - ۶ خرداد - ۱۳۹۹  
true
true
درس خارج  فقه نظام اقتصادی اسلام؛ جلسه سي و هفتم

درس خارج فقه نظام اقتصادی اسلام؛ جلسه سي و هفتم    ۱۷/۱۲/۹۲

خلاصة بحث:

دو دسته از خصوصیات پول

نتیجة مباحث قبل چنین شد که پول دو مجموعة از خصوصیات را باید داشته باشد:

۱ـ خصوصیات مبادله

یک دسته از خصوصیات پول، مربوط به مبادله است. چون پول طرف مبادله قرار می­گیرد، و لذا باید خصوصیات مال را داشته باشد. یعنی مالیت داشته باشد، چنانکه قبلا گفته شد مبادله، بدون مالیت محقق نمی­شود.

الف) مالیت

خصوصیات مالیت به این است که تعریف مال بر آن صدق کند که عبارت از دو چیز است: اولا؛ خودش دارای منفعت ـ که مورد رغبت و نیاز مردم است ـ باشد و ثانیا؛ کم یاب باشد. امثال اکسیژن و خاک، گرچه مورد رغبت و نیاز مردم است ولی چون کم یاب نیست، مالیتی ندارد.

ب) واسطة مبادله

دیگری اینکه علاوه بر مالیت باید اهداف و غایاتی که مبادله بر آن مبتنی شده داشته باشد و آن واسطه بودن بین مصرف کننده و تولیدکننده است.

باید این دو خصوصیت در پول باشد که نشات گرفته از این جهت پول است که طرف مبادله قرار می­گیرد.

۲ـ خصوصیات واسطه بما هو واسطه

دستة دوم خصوصیاتی است که در واسطه بما هو واسطه باید باشد: واسطه بودن افزون بر طرف مبادله است، چون کالا را می­توان با کالا مبادله کرد. پس نیاز به واسطه بخاطر نقشی است که باید واسطه ایفا کند و بازار اقتصادی به آن واسطه نیاز دارد. یعنی داد و ستد اقتصادی به این عنصر ـ واسطه ـ نیاز دارد.

واسطه دارای خصوصیاتی است:

۱ـ تسهیل نقل و انتقال

یکی از خصوصیات واسطه، تسهیل در نقل و انتقال است. پول از آن جهت که کار نقل و انتقال را تسهیل می­کند، واسطه قرار می­گیرد. مثلا فردی خانه­ای در شهری خریده و کالایی در شهر دیگر دارد، جابجایی و تحویل کالا در قبال خانه خریده شده، مشکل است. چنانکه در خیلی از داد و ستدها، نقل و انتقال مشکل و یا غیر ممکن است و لذا بجای کالا، پولی که نقل و انتقالش آسان و ممکن است قرار می­گیرد.

گاهی نقل و انتقال کالایی، شاید مشکل و غیرممکن نباشد، ولی نگهداری آن، هزینه بر است، مثل اکثر مواد غذایی که زود فاسد می­شوند و باید در سردخانه نگهداری شوند، از این رو تبدیل آن به پول واسطه­ای ـ در وقت خودش ـ هزینه نگهداری را کاهش خواهد داد.

۲ـ قابل کم و زیاد

خصوصیت دیگر واسطه، قابلیت کم و زیاد شدن واسطه است. مثلا کسی گوسفندی دارد، برای بر طرف کردن نیازهای خود ـ مثل خرید کتاب و سایر چیزها ـ  نمی‌تواند گوسفند را قطعه قطعه کند، و لذا گوسفند را با پول ـ که قابل کم و زیاد شدن است ـ مبادله می­کند تا در نیازهای گوناگون خود، به عنوان واسطه استفاده کند.

۳ـ معیار ارزش گذاری

یکی دیگر از خصوصیات واسطه، معیار ارزش بودن آن است. مثلا کسی گوسفندی برای فروش دارد و از طرفی نیازمند پارچه است، برای مبادله این گوسفند با پارچه، نیاز به یک میزان و سنجش است تا روشن شود که این گوسفند با چقدر از پارچه برابری می­کند؟ در اینجا باید واسطه­ای باشد که معیار ارزش و سنجش این دو کالا باشد.

ثبات نسبی واسطه

معیار ارزش­گذاری ، باید دارای ثبات نسبی باشد. و این ثبات نسبی به دو عامل بستگی دارد:

۱ـ قرار نگرفتن طرفین مبادله

اولین عامل برای ثبات نسبی واسطه، این است که خودش ـ مستقلا ـ طرف مبادله قرار نگیرد و دائما در حال گردش باشد.

۲ـ قرار نگرفتن طرفین عرضه و تقاضا

دومین عامل برای ثبات نسبی واسطه، این است که خودش طرف عرضه و تقاضا قرار نگیرد. اگر واسطه به عنوان کالایی که رفع نیاز می‌کند، طرف عرضه و تقاضا قرار بگیرد ـ مثل خوراکی‌ها و خانه و پوشاک و غیره که باید مصرف شوند ـ در این صورت با نوسان عرضه و تقاضا، قیمت کالا کم و زیاد شده و نتیجه­اش بی­ثباتی در ارزش خواهد بود.

  اما اگر کالایی باشد که مصرف شدنی نیست و همیشه حجم وجودش در بازار یکسان است. در این صورت ارزش آن کالا، از ثبات نسبی برخوردار خواهد بود.

روی این معیارهاست که ـ در اقتصاد اسلامی ـ طلا و نقره به عنوان واسطه مبادله در کالا، قرار گرفته است و از استفادة آن دو، در جاهای مصرفی سنگین و کلان، مثل ظروف و درها و غیره نهی شده است.

استفاده از طلا و نقره برای زینت زنان و موارد زینتی ناچیز، استثنا شده است که بخش اندکی را شامل می­شود. حجم طلا و نقره برای زینت زنان، آنچنان کم و زیاد نمی­شود که موجب نوسان قیمت و در نتیجه عدم ثبات ارزش آن شود. البته گاهی ممکن است از سوی عده­ای فسادی در بازار طلا و نقره ایجاد شود که موجب بی­ثباتی در ارزش آن دو شود که این موارد، دلیل بر خروج طلا و نقره از واسطه­گری ـ در مبادله ـ نمی­شود.

در آینده نقش طلا و نقره در اقتصاد اسلامی و ادله شرعی آن بررسی خواهد شد؛ اما آنچه در مورد نقش طلا و نقره در اقتصاد اسلامی ـ از ادلة شرعی اجمالا ـ اثبات می­شود، این است که جهت گیری کلان اقتصاد اسلامی در مورد طلا و نقره دو چیز است: اولا؛ بکارگیری آن دو به عنوان واسطه مبادله ـ و ثانیا؛ نهی از بکارگیری آن دو، در مصرف­های کلان زندگی ـ است.

خلاصة بحث این است که در واسطه دو دسته از ویژگی باید باشد:

۱ـ ویژگی­های مربوط به مبادله، که به دو خصوصیت ـ مالیت و شرایط واسطه­گری در مبادله ـ اشاره شد.

۲ـ ویژگی­های مربوط به واسطه­گری، که به سه خصوصیت ـ تسهیل نقل و انتقال، قابل کم و زیاد شدن و معیار ارزش­گذاری کالاها ـ اشاره شد.

والسلام

true
true
true
true

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

√ کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
√ آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد


false
Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.