×

منوی بالا

منوی اصلی

دسترسی سریع

اخبار سایت

true

ویژه های خبری

true
    امروز  سه شنبه - ۶ خرداد - ۱۳۹۹  
true
true
درس خارج  فقه نظام اقتصادی اسلام؛ جلسه سي و ششم

درس خارج فقه نظام اقتصادی اسلام؛ جلسه سي و ششم   ۱۲/۱۲/۹۲

به چهار طائفه از روایات ـ که نتیجة همة آنها، عدم جواز پول اعتباری محض بود ـ اشاره شد. چون آنچه واسطة مبادله قرار می­گیرد ـ یا بالذات یا بالعرض ـ باید مالیت داشته باشد. یعنی یا خودش مال حقیقی باشد یا پشتوانه­­ای از مال حقیقی داشته باشد.

جمع بندی مباحث مربوط به واسطه:

تاکنون گفته شد پول واسطه­ای، باید یکی از دو خصوصیت ـ مالیت حقیقی یا پشتوانه­ای ـ را داشته باشد، آنچه امروز بحث می‌شود، نظریة واسطه در کلیات ـ کلیات مربوط به واسطه ـ است. یعنی واسطه در مبادله ـ در اقتصاد اسلامی ـ باید چه خصوصیات و شرایطی داشته باشد؟

کارایی واسطه:

واسطه دو کارایی ـ در نظام اقتصادی کلان ـ دارد:

۱ـ واسطه مبادله؛

۲ـ طرف مبادله.

واسطه باید هم خصوصیات واسطه و هم خصوصیات مبادله را داشته باشد. در جایی که خودش طرف مبادله است باید خصوصیات مبادله ـ مبادله مال به مال[۱] ـ را داشته باشد. همین شرط باید در واسطه هم باشد چون خود واسطه، طرف مبادله هم قرار می­گیرد.

الف)ـ شرایط واسطه (از جهت  طرف مبادله):

دو شرط اساسی ـ از این جهت که مبادله است ـ باید در واسطه وجود داشته باشد:

۱ـ مالیت: قوام مبادله به مال بودن طرفین مبادله است و لذا باید قوام مبادله را داشته باشد. اگر طرفین مبادله مالیت نداشته باشند، مبادله­ای صورت نمی­گیرد. بر همین اساس گفته شد که واسطه، باید مال حقیقی باشد و یا پشتوانه­ای از مال حقیقی داشته باشد.

۲ـ تامین نیاز: شرط دوم این است که، هدف واسطه همان هدف مبادله اقتصادی باشد. یعنی هدف از مبادله هرچه هست، باید در واسطه هم باشد. قبلا گفته شد، اسلام در نظام اقتصادی خود، مبادله­ای را مبادله می­داند که نوعی تولید به شمار آید، یعنی در جهت تکمیل تولید باشد، یعنی تولید کننده کالایی را که تولید کرد، برای رسیدن آن کالا به مصرف کننده، باید تبدیل به مال شود تا هم نیاز خود تولید کننده و هم نیاز مصرف کننده را تامین کند.

پس مبادله سه جزء دارد: ۱ـ تولید ۲ـ مبادله ۳ـ مصرف

گاهی مبادله با مصرف کننده و گاهی مبادله با تولید کننده دیگری[۲] و گاهی مبادله بین مصرف کننده و مصرف کنندة دیگر است.

هدف از مبادله چیست؟ با مبادله باید، نیاز تولیدگر و مبادله­گر تامین شود. چون تولید کننده هم نیاز مصرفی دارد و هم باید خود کارخانه را بچرخاند. مثل تعمیر و نگهداری و نو سازی کارخانه که ـ این نیاز تولید ـ با مبادله تامین می­شود.

پس واسطة مبادله هم باید این دو نقش مبادله را بتواند ایفا کند؛ ۱ـ مالیت داشته باشد. چون مبادله باید مال به مال باشد ۲ـ واسطة تأمین نیازهای تولید کننده و مصرف کننده باشد.

ب)ـ شرط واسطه (از جهت واسطة مبادله) :

سه خصوصیت یا شرط اصلی ـ از آن جهت که واسطه است ـ باید داشته باشد:

۱ـ تسهیل عمل مبادله: خصوصیت اول این است که؛ نباید توسط واسطه، در روند مبادله پیچیده­گی ایجاد شود. چون مبادله بین تولید کننده و مصرف کننده است. و نباید در تامین نیازهای تولید کننده و مصرف کننده پیچیدگی ایجاد شود. بلکه باید توسط واسطه، عمل مبادله آسان شود تا نقض غرض نباشد. چون واسطه قرار گرفتن پول برای مبادله به خاطر مشکلات و سختی­هایی بوده که در مبادلة مستقیم ـ کالای تولیدی با کالای دیگر ـ وجود داشته است. اگر خود واسطه، نه تنها تسهیل مبادله نباشد، بلکه بر پیچیدگی آن بیفزاید، نقض غرض خواهد بود.

۲ـ وسیله ایصال: خصوصیت دوم این است که؛ باید واسطه، وسیله ایصال باشد چون واسطه رساندن است. واسطه باید وسیلة رساندن کالای تولیدی به مصرف کننده و واسطة رساندن مال مصرف کننده به تولید کننده باشد. پس این خصوصیت ایصال و رساندن، باید در واسطه باشد.

فرضا تولید کنند در قبال مبادله کالای تولیدی، پولی به دست آورد که نیاز او با آن پول تامین نشد. چون پول بدست آمده، یا کمتر از کالای تولیدی است یا کمتر از سود معقول برای کالای تولیدی است. پس باید واسطه یا پول، خصوصیت ایصال و واسطه را داشته باشد تا تامین کننده نیاز معقول تولید کننده باشد.

۳ـ معیار ارزش: خصوصیت سوم این است که؛ باید واسطه، دارای معیار ارزش باشد تا بتواند معیار ارزش گذاری قرار بگیرد. یعنی ـ در همه جا و در هر صورتی ـ از ارزش برخوردار باشد و با هر بهانه‌ای ارزش­اش تغییر نکند تا بتواند واسطه و معیار ارزشگذاری ـ برای کالاهای مبادله­ای ـ قرار گیرد.

پس این پنج شرط ـ از جهت مبادله و واسطه مبادله ـ باید در واسطه باشد. چنانکه این پنج خصوصیت، در واسطه­های فلزی با ارزش، نظیر: طلا و نقره فراهم است و لذا طلا و نقره، بهترین وسیله در مبادله هستند.

والسلام

[۱] ـ قبلا به تفصیل بحث شد.

[۲] ـ مثل تولید فولاد که خرج صنایع دیگر می­شود گرچه گاهی کالاهای دیگری تولید می‌شود که مصرفش در کارخانه های دیگر است.

true
true
true
true

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

√ کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
√ آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد


false
Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.